İstanbul'da saat: sanalbasin.com üyesidir
Yazı Detayı
14 Ocak 2019 - Pazartesi 13:30 Bu yazı 796 kez okundu
 
Sağlık hizmetlerinde mistik anlayış
Pof. Dr. Recep Akdur
recepakdur@gmail.com
 
 

Pozitif bilimlerin varlığının söz konusu olmadığı, insanlığın ilk yıllarındaki ilkel insanlar, çevrelerinde olup biten her türlü olgu ve olayı (yağmur, sel, kıtlık v.b.) bir takım doğaüstü (metafizik) güçlerle açıklamıştır. Doğallıkla çarelerini de yine bu güçlerden beklemişler ve bu güçlerin kendilerine olan kızgınlıklarını gidermeye ya da yardımlarını almaya yönelik işlemler yapmışlardır (1-4).1

 

Benzer şekilde, insanların her türlü iyilik, kötülük ya da sağlık ve hastalık hali de bu güçlere dayandırılmıştır. Hastalıkların, cin, şeytan, kötü ruh, gibi, zaten kötü olan, birtakım güçlerin insanlara olan etkilerinden ya da  iyi olan tanrıların hoşnutsuzluğun-dan (günah işleme, görevlerini yapmama vb nedenlerle) insanları cezalandırmasından ileri geldiğine inanmışlar. Bu nedenle de bu anlayışın egemen olduğu dönem ya da toplumlarda, birtakım içgüdüsel davranışlar dışında, her türlü sağlık davranış ve işlemlerinin esasını, mistik eylemler ve davranışlar oluşturmuştur. Tanrı, kötü ruh, şeytan ve cin olarak adlandırdıkları, doğaüstü güçlere tapınarak, ayin yaparak veya adak vererek dertlerine çare bulmaya çalışmışlar (1-4).

 

Doğallıkla bu dönemde yaşayan topluluklarda, insanlara sağlık yardımında bulunan ya da günümüzdeki deyişi ile sağlık hizmeti sunan kişiler; büyücü, sihirbaz ve din adamları gibi kişiler olmuştur (1-4). Bunlar ise, yerine göre, kötü ruhları insanlardan uzak tutmak için, bazı maddelerin ya da muskaların bedende taşınmasını veya evlerde bulundu-rulmasını önermişler, yerine göre de kötü ruhu kaçırmak, hastanın vücudundan çıkarmak için törenler ve ayinler düzenlemişler veya kötü ruhun özeneceği beğeneceği başka vücutlar sunmuşlardır. Benzer şekilde, hastaya çok acı ya da iğrendirici şeyler yedirerek/içirerek cinlerin, kötü ruhların oradan uzaklaşmasını sağlanmaya çalışmışlar (4). Kızdırılan güçlere hoş görünmek ya da hastayı/günahkarı affettirmek için, çeşitli hediyeler sunulması işlemlerini yönetmişler (adak ve kurban uygulamalarının kökünün buradan geldiği sanılmaktadır).Tanı yöntemleri olarak ise, gaipten haber alma, kemik atma ve transa girme gibi yöntemler kullanıyorlardı. Orta Asya’da bu tür kişilere şaman ya da kam adı verilirdi ve Şamanlık çoğunlukla babadan oğula geçerdi (2).

 

Mistik anlayışın egemen olduğu dönem ve toplumlarda, sağlık hizmeti sunanlar, yalnızca ayin yapmak ve dua etmekle yetinmezler, bunun yanında, yerine göre, hastaya, bugünkü anlamda olmasa bile, ilaçlar verirler ve hatta ameliyatlar yaparlardı. Ancak, bu eylemlerin hepsinin amacı; kötü ruhları kovmaktı. Örneğin; hastaya acı, iğrendirici, kötü kokan ve adeta yanında durulması bile zor olan birtakım şeyleri ilaç olarak vererek, böylece bundan kaçmak isteyen, kötü ruhun hastayı terk etmesini sağlamaya çalışırlardı.

 

Arkeolojik bulgular, M.Ö. 2000’e kadar giden yıllarında bile insanların kafatasında delik açma ameliyatının (trepanasyon ameliyatı) yapıldığını göstermiştir. Ancak, bu ameliyat hastanın kafasına giren ve onda şiddetli baş ağrısı ya da epilepsi gibi sorunlara neden olan kötü ruh ya da cinlerin dışarı çıkması amacıyla yapılmaktaydı. Aynı şekilde, tarihin çok eski zamanlarından beri, hastalara hacamat yapılmaktadır. Bu hacamatların amacı da hastada bulunan, kötü ruhları çıkarmaktır.

 

Mistik dönemde, özellikle Mısır ve yöresinde, ruhun ölmezliğine ve yeniden başka bir bedende dünyaya döneceğine de inanılırdı(reenkarnasyon). Mezarlara kişisel eşyaların konması, cesetlerin mumyalanması hep bu inanca bağlı uygulamalardır (1-4).1

Mistik sağlık ve sağlık hizmeti anlayışı, günümüzde de kişiler ya da toplumlar düzeyinde varlığını sürdürmektedir. Örneğin; Amerika’da yaşayan bazı kabilelerde hastalığa hayvan ruhu, hayalet ve sihirbaz gibi doğaüstü güçlerin neden olduğuna inanılır. Tedavi için sihirbaz çağrılır. Sihirbazla beraber hastanın yatağının etrafında dört gün dört gece süren bir dini tören yapılır. Ayrıca, kutsal olduğu addedilen, birtakım maddelerle hastaya dokunulur. Bu arada, sihirbaz hastaya günahlarını itiraf ettirmeye çalışır. Sonunda sihirbaz hastaya hastalığını ve çaresini söyler. Çare olarak ise, daha çok sihirli bir muska veya çeşitli bitkisel ilaçlar verme ya da bazı yasaklar koymakla yetinilir.

 

Bu anlayış ve uygulamaların kalıntı ve mirasları, Anadolu’

 
Etiketler: Sağlık, hizmetlerinde, mistik, anlayış,
Yorumlar
Haber Yazılımı gtag('set', {'marmaracagdas.com': 'USER_ID'}); // ga('set', 'marmaracagdas.com', 'USER_ID'); //>>.async-hide { opacity: 0 !important} ga('require', 'GTM-KK37KMJ');